“Computational archaeology creates an exhaustive analysis of technical and analytical needs in the archaeological sciences.”

“Hesaplamalı arkeoloji, arkeolojik bilimlerdeki teknik ve analitik ihtiyaçların kapsamlı bir analizini yaratır.”

Barceló, J. A. (2008). Computational Intelligence in Archaeology. IGI Global.

“Digital cultural heritage is the application of the theory, methodology and technology related to Digital Earth in the field of cultural heritage. Applying digital technology focused on spatial information technology to tangible cultural heritage is of great significance for the protection, inheritance and exploitation of cultural heritage.”

“Dijital kültürel miras, kültürel miras alanında Dijital Dünya ile ilgili teori, metodoloji ve teknolojilerin uygulanmasıdır. Somut kültürel mirasa odaklanan uzamsal bilgi teknolojisine dayalı dijital teknolojiyi uygulamak, kültürel mirasın korunması, miras olarak aktarılması ve değerlendirilmesi açısından büyük öneme sahiptir.”

Hu, Y., Ma, Y. H., Zhang, X. R., & Fulong, C. (2019). Digital heritage (Chapter 17.3). In Manual of Digital Earth (pp. 565–591).

“The digital documentation of material cultural heritage is a multidisciplinary task and often involves experts in spectral and spatial recording, and Information and Communication Technology (ICT). When generating digital representations of objects of cultural heritage, a shared understanding is necessary to develop suitable and user-oriented solutions.”

“Maddi kültürel mirasın dijital belgelemesi, disiplinlerarası bir görevdir ve çoğu zaman spektral ve uzamsal kayıt ile Bilgi ve İletişim Teknolojisi (ICT) uzmanlarını içerir. Kültürel miras nesnelerinin dijital temsillerini üretirken, uygun ve kullanıcı odaklı çözümler geliştirmek için ortak bir anlayış gereklidir.”

Bentkowska-Kafel, A., & MacDonald, L. (Eds.). (2018). Digital Techniques for Documenting and Preserving Cultural Heritage (pp. 3-16). Amsterdam University Press.

“Digital preservation can be defined as the series of managed activities necessary to ensure continued access to digital materials for as long as necessary.”

“Dijital koruma, dijital materyallere gerekli olduğu sürece sürekli erişimin sağlanabilmesi için yürütülen, yönetilen faaliyetler dizisi olarak tanımlanabilir.”

Thibodeau, K. (2002).

Overview of technological approaches to digital preservation and challenges in coming years.

The State of Digital Preservation: An International Perspective, Council on Library and Information Resources (CLIR), Washington, DC, pp. 4–31.

“Digital archiving refers to the processes and activities involved in the long-term storage, management, and access to digital information resources.”

“Dijital arşivleme, dijital bilgi kaynaklarının uzun vadeli olarak depolanması, yönetilmesi ve erişilebilir kılınmasına yönelik süreç ve faaliyetleri ifade eder.”

Ross, S., & Hedstrom, M. (2005). Preservation research and sustainable digital libraries. International Journal on Digital Libraries, 5(4), 317–324.

“Open data are data that can be freely used, reused and redistributed by anyone, subject only, at most, to the requirement to attribute and share alike.”

“Açık veri, en fazla atıf yapılması ve aynı lisansla paylaşılması koşuluyla, herkes tarafından serbestçe kullanılabilen, yeniden kullanılabilen ve yeniden dağıtılabilen verilerdir.”

Open Knowledge Foundation. (2015). Open Data Handbook (2nd ed.).Cambridge: Open Knowledge Foundation.

“The FAIR Guiding Principles are intended to provide guidelines to improve the Findability, Accessibility, Interoperability, and Reuse of digital assets.”

“FAIR Yol Gösterici İlkeleri, dijital varlıkların bulunabilirliğini (Findable), erişilebilirliğini (Accessible), birlikte çalışabilirliğini (Interoperable) ve yeniden kullanılabilirliğini (Reusable) artırmaya yönelik kılavuzlar sunmayı amaçlamaktadır.”

Wilkinson, M. D., Dumontier, M., Aalbersberg, I. J., et al. (2016). The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship. Scientific Data, 3, 160018. https://doi.org/10.1038/sdata.2016.18

“The data lifecycle describes the different stages that data go through, from planning and creation to processing, analysis, preservation, and eventual reuse.”

“Veri yaşam döngüsü, verinin planlanması ve oluşturulmasından işlenmesi, analiz edilmesi, korunması ve nihai olarak yeniden kullanılmasına kadar geçtiği farklı aşamaları tanımlar.”

UK Data Service. (2017). Research data lifecycle. UK Data Service, University of Essex.

“Data standards are agreed, documented rules that define how data are described, structured, formatted and exchanged.”

“Veri standartları, verinin nasıl tanımlanacağı, yapılandırılacağı, biçimlendirileceği ve paylaşılacağına ilişkin üzerinde uzlaşılmış ve belgelenmiş kurallardır.”

UK Data Service. (2018). Data standards.UK Data Service, University of Essex.

“Data integration is the problem of combining data residing at different sources, and providing the user with a unified view of these data.”

“Veri entegrasyonu, farklı kaynaklarda bulunan verilerin birleştirilmesi ve kullanıcıya bu verilerin bütünleşik bir görünümünün sunulması problemidir.”

Doan, A., Halevy, A., & Ives, Z. (2012). Principles of Data Integration. Waltham, MA: Morgan Kaufmann.

“Digitization in a fully digital paradigm refers to practices that leverage advances in onsite image-based modeling and volumetric recording, integrated databases, and data sharing.”

“Tam dijital paradigma içinde dijitalleşme, sahada görüntüye dayalı modelleme ve hacimsel kaydın, entegre veritabanlarının ve veri paylaşımının sağladığı ilerlemelerden yararlanan uygulamaları ifade eder.”

Roosevelt, C. H., Cobb, P. J., Moss, E., Olson, B. R., & Ünlüsoy, S. (2015). Excavation is destruction digitization: Advances in archaeological practice. Journal of Field Archaeology, 40(3), 325–346.

“Field diaries are perhaps the archetypal archaeological document both in the field and in the archive, serving as a key means of recording the daily observations, activities, and decisions made by archaeologists during fieldwork.”

“Saha günlükleri, belki de hem sahada hem de arşivde arkeolojinin tipik belgesi olup, saha çalışması sırasında arkeologlar tarafından yapılan günlük gözlemleri, faaliyetleri ve kararları kaydetmenin temel bir aracı olarak hizmet eder.”

Mickel, A. (2015). The Role of Diaries in Archaeological Epistemology. Journal of Early Modern Archaeology and Historical Studies, 12(1)

“Digital drawing methods in archaeological fieldwork refer to the application of digital illustration techniques for recording and interpreting archaeological records, replacing or complementing traditional analog drawing practices.”

“Arkeolojik saha çalışmasında dijital çizim yöntemleri, geleneksel analog çizim uygulamalarını tamamlayan veya yerine geçen, arkeolojik kayıtları belgelemek ve yorumlamak için dijital illustrasyon tekniklerinin uygulanmasıdır.”

Morgan, C. L., & Wright, H. E. (2018). Pencils and Pixels: Drawing and Digital Media in Archaeological Field Recording. Journal of Field Archaeology, 43(2), 136–151.

“In archaeology, context recording refers to the systematic documentation of the spatial location and relationship of artifacts and features within a site, preserving their association with other finds and stratigraphic information to enable accurate interpretation of past human activities.”

“Arkeolojide bağlamsal kayıt, bir sit içindeki eserlerin ve özelliklerin mekânsal konumunu ve ilişkilerini sistematik olarak belgelemeyi; buluntuların diğer buluntularla ve stratigrafik bilgilerle bağlantısını koruyarak geçmiş insan etkinliklerinin doğru yorumlanmasına olanak sağlamayı ifade eder.”

StudySmarter. (2025). Context recording in archaeology. Erişim: Context recording, archaeological field methods explanation.

“Digital measurement refers to the use of digital technologies and tools to obtain quantitative geometric and dimensional data from cultural heritage objects and archaeological contexts, enabling precise and reproducible recording.”

“Dijital ölçüm, kültürel miras nesneleri ve arkeolojik bağlamlardan niceliksel geometrik ve boyutsal verileri elde etmek için dijital teknoloji ve araçların kullanılmasını; böylece kesin ve yeniden üretilebilir kayıt olanağı sağlamayı ifade eder.”

Abdelhamid, T. G. (2019). Digital Techniques for Cultural Heritage and Artifacts Recording. IEREK Press Academic Research Community.

“A field recording system in archaeology is a structured methodology and set of procedures used to systematically collect, document, and manage archaeological data on-site, integrating spatial, contextual and descriptive information to support later analysis, interpretation and preservation.”

“Arkeolojide saha kayıt sistemi, arkeolojik verileri sistematik olarak toplamak, belgelemek ve sahada yönetmek için kullanılan yapılandırılmış metodoloji ve prosedürler bütünüdür; mekânsal, bağlamsal ve betimsel bilgileri birleştirerek sonraki analiz, yorum ve koruma süreçlerini destekler.”

Perrin, C., Brown, K., & Rosen, S. A. (2016). Off the record: Recording systems for archaeological excavations in the Levant, past and future. Levant, 48(3), 235–256.

“A Geographic Information System (GIS) is a computer-based system designed for capturing, storing, manipulating, analyzing, managing, and presenting spatial or geographic data.”

“Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS), mekânsal veya coğrafi verileri toplamak, depolamak, işlemek, analiz etmek, yönetmek ve sunmak amacıyla tasarlanmış bilgisayar tabanlı bir sistemdir.”

Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J., & Rhind, D. W. (2015). Geographic Information Systems and Science (4th ed.). John Wiley & Sons.

“Spatial data, also known as geospatial data, refers to information about the locations and shapes of geographic features and the relationships between them. These data are usually stored as coordinates and topology, and can be mapped and analyzed in a GIS.”

“Mekânsal veri, coğrafi özelliklerin konumları ve şekilleri ile bunlar arasındaki ilişkiler hakkında bilgi veren verilerdir. Bu veriler genellikle koordinatlar ve topoloji şeklinde depolanır ve CBS’de haritalanabilir ve analiz edilebilir.”

Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J., & Rhind, D. W. (2015). Geographic Information Systems and Science (4th ed.). John Wiley & Sons.

“Attributes are ascribed characteristics whose alteration would not fundamentally change the object, and they represent geographic qualities or relations that are abstracted from environmental interactions and modeled in computational systems.”

“Öznitelikler, bir nesnenin temel yapısını değiştirmeyecek şekilde atfedilmiş özelliklerdir ve çevresel etkileşimlerden soyutlanmış mekânsal nitelikleri veya ilişkileri temsil ederek bilgisayar sistemlerinde modellenirler.”

Varanka, D. E. (2021). GIS object data properties. In J. P. Wilson (Ed.), Geographic Information Science & Technology Body of Knowledge (1st Quarter 2021 Edition). University Consortium for Geographic

“Raster data are grid‑cell surfaces comprised of hundreds, thousands, or, with large data sets, millions of cells.”

“Raster veri, yüzlerce, binlerce veya büyük veri setlerinde milyonlarca hücreden oluşan yüzeyleri kapsayan veri türüdür.”

LaGro Jr., J. A. (2005). Spatial Information and Mapping. In Encyclopedia of Soils in the Environment (pp. …). Elsevier.

“In the vector data model, space is represented not by a grid of cells, but by geometric features defined by coordinate pairs; these features — typically points, lines, and polygons — represent real‑world objects, with associated attribute data stored in a linked database.”

“Vektör veri modelinde, mekân bir hücre ızgarasıyla değil koordinat çiftleri ile tanımlanan geometrik özelliklerle temsil edilir; bu özellikler — genellikle noktalar, çizgiler ve poligonlar — gerçek dünya nesnelerini temsil eder ve ilişkili öznitelik verisi bağlı bir veritabanında depolanır.”

UCGIS. (2021). 6.1: Vector data models – Introduction to Geographic Information Systems. Pressbooks.

“Remote sensing is the science, art, and technology of identifying, characterizing, measuring, and mapping Earth surface and near‑Earth phenomena from a distance using photographic or non‑photographic instruments.”

“Uzaktan algılama, fotoğrafik veya fotoğrafik olmayan araçlar kullanarak Yeryüzü yüzeyi ve yakın çevresindeki olguları uzaktan tanımlama, karakterize etme, ölçme ve haritalama bilimi, sanatı ve teknolojisidir.”

Gaile, G. L., & Wilmott, C. J. (1989). Remote sensing in Geography in America at the Dawn of the 21st Century (Chapter). Oxford University Press.

“Remotely sensed satellite imagery consists of digital images collected by sensors mounted on satellites, providing systematic spatial coverage of the Earth’s surface and used as fundamental data for mapping, monitoring, and analysis in geographic and environmental studies.”

“Uzaktan algılanan uydu görüntüleri, uydulara monte edilmiş sensörlerle toplanan dijital görüntülerden oluşur; yeryüzü yüzeyinin sistematik mekânsal kapsamını sağlar ve coğrafi ve çevresel çalışmalarda haritalama, izleme ve analiz için temel veri olarak kullanılır.”

UCGIS. (2026). Satellite imagery (Remotely sensed satellite imagery). In Introduction to Geographic Information Systems (Pressbooks).

“Aerial photography is the process of capturing photographs of features of the Earth’s surface from an elevated position, typically from an aircraft or other airborne platform using cameras mounted to record the reflected electromagnetic radiation.”

“Hava fotoğrafçılığı, genellikle bir uçak veya diğer hava platformlarından yeryüzü yüzeyinin özelliklerini fotoğraflama sürecidir; bu süreçte, yansımış elektromanyetik radyasyonu kaydetmek için kameralar kullanılır.”

Aerial photography is the process of capturing photographs of features of the Earth’s surface from an elevated position…

In Aerial Photography (Remote Sensing & GIS educational module). Erişim: https://ebooks.inflibnet.ac.in/esp06/chapter/aerial-photography

“A multispectral image can be described as a set, or cube, of images of the same scene taken over different spectral ranges, i.e., at different wavelengths in the electromagnetic spectrum.”

“Multispektral görüntü, aynı sahnenin elektromanyetik spektrumun farklı dalga boylarında çekilmiş görüntüler seti ya da kümesi olarak tanımlanabilir.”

Tretter, D., & Bouman, C. (2005). Multispectral image. In Handbook of Image and Video Processing (pp. …). Academic Press.

“Hyperspectral imagery consists of imaging that collects information across very narrow, contiguous spectral bands over a wide range of the electromagnetic spectrum, producing high-dimensional data cubes where each pixel contains a detailed spectrum that can be used to identify and characterize materials.”

“Hiperspektral görüntü, elektromanyetik spektrumun geniş bir aralığında çok sayıda dar ve bitişik spektral bant üzerinden bilgi toplayan, yüksek boyutlu veri küpleri üreten görüntülemedir; bu sayede her bir piksel, malzemeleri tanımlamak ve karakterize etmek için kullanılabilecek ayrıntılı bir spektruma sahiptir.”

Esri. (n.d.). Hyperspectral imagery. In GIS Dictionary. Retrieved from https://support.esri.com/en-us/gis-dictionary/term/hyperspectral‑imagery.

“Thermal remote sensing is the acquisition and analysis of data based on the measurement of emitted thermal infrared radiation, allowing the detection of surface temperature differences and the production of imagery that reflects variations in the thermal energy emitted by objects.”

“Termal uzaktan algılama, termal infrared radyasyonun ölçümüne dayalı veri toplama ve analiz işlemleridir; bu, nesnelerin yaydığı termal enerjideki farklılıkların tespit edilmesini ve bu farklılıkların görselleştirildiği görüntülerin üretilmesini sağlar.”

Curran, P. J. (1985). Principles of Remote Sensing. Longman.

“The Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) is defined as a numerical indicator that assesses vegetation health and density through the reflectance of near‑infrared and red light, with values typically ranging from −1 to +1.”

“Normalize Edilmiş Fark Bitki İndeksi (NDVI), yakın kızılötesi ve kırmızı ışığın yansıma değerleri üzerinden bitki sağlığı ve yoğunluğunu değerlendiren, tipik olarak −1 ile +1 arasında değişen sayısal bir göstergedir.”

Vegetation index. (n.d.). In ScienceDirect Topics. Retrieved from https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/vegetation-index.

“Image classification in remote sensing is the process of categorizing all pixels in a remotely sensed image into a finite set of land cover or thematic classes, based on their spectral characteristics, in order to derive thematic information from imagery.”

“Uzaktan algılamada görüntü sınıflandırma, uzaktan algılanmış bir görüntüdeki tüm pikselleri, spektral özelliklerine göre sınırlı sayıda arazi örtüsü veya tematik sınıfa kategorize etme sürecidir; bu sayede görüntüden tematik bilgi elde edilir.”

Al‑Doski, J., Mansor, S. B., & Mohd Shafri, H. Z. (2013). Image classification in remote sensing, Journal of Environment and Earth Science, 3(10).

“Image enhancement is the procedure of improving the quality and information content of original data before processing; enhancement algorithms are commonly applied to remote sensing imagery to improve the appearance of an image and make important features more interpretable.”

“Görüntü iyileştirme, orijinal verilerin işlenmeden önce kalitesini ve bilgi içeriğini iyileştirme işlemidir; iyileştirme algoritmaları genellikle uzaktan algılama görüntülerine uygulanarak görüntünün görünümünü geliştirir ve önemli özelliklerin daha kolay yorumlanmasını sağlar.”

Haldar, S. K. (2018). Image enhancement. In Photogeology, Remote Sensing, and Geographic Information System in Mineral Exploration (Second Edition). Elsevier.

“Image interpretation is the process of examining remotely sensed imagery to identify objects and discern their significance based on spectral, spatial, temporal, and contextual characteristics.”

“Görüntü yorumlama, uzaktan algılanmış görüntüler üzerinde nesneleri tanımlamak ve spektral, mekansal, zamansal ve bağlamsal özelliklere dayanarak bunların anlamını belirleme sürecidir.”

Lillesand, T. M., Kiefer, R. W., & Chipman, J. W. (2015). Remote Sensing and Image Interpretation (7th ed.). Wiley.

“Change detection is the process of identifying differences in the state of an object or phenomenon by observing it at different times, typically using remotely sensed imagery to detect temporal variations in land cover or land use.”

“Değişim analizi, bir nesne veya olgunun farklı zamanlarda gözlemlenerek durumundaki farklılıkların belirlenmesi sürecidir; genellikle uzaktan algılama görüntüleri kullanılarak arazi örtüsü veya arazi kullanımındaki zamansal değişikliklerin tespit edilmesini içerir.”

Singh, A. (1989). Digital change detection techniques using remotely-sensed data. International Journal of Remote Sensing, 10(6), 989–1003.

“A drone, or unmanned aerial vehicle (UAV), is an aircraft without a human pilot on board, which is controlled either autonomously by onboard computers or remotely by a human operator; drones are increasingly used in remote sensing, environmental monitoring, and archaeological documentation due to their ability to capture high-resolution aerial imagery and 3D data.”

“Drone veya insansız hava aracı (İHA), üzerinde insan pilot bulunmayan, ya yerleşik bilgisayarlar tarafından otonom olarak ya da uzaktan bir insan operatör tarafından kontrol edilen bir hava aracıdır; yüksek çözünürlüklü hava görüntüleri ve 3B veri elde edebilme kapasitesi nedeniyle uzaktan algılama, çevre izleme ve arkeolojik dokümantasyonda giderek daha fazla kullanılmaktadır.”

Colomina, I., & Molina, P. (2014). Unmanned aerial systems for photogrammetry and remote sensing: A review. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 92, 79–97.

“A photogrammetric flight is a systematically planned aerial mission in which a camera-equipped aircraft or UAV captures overlapping images of the terrain or objects, allowing accurate three-dimensional reconstruction and mapping of the surveyed area.”

“Fotogrametrik uçuş, kamerayla donatılmış bir uçak veya İHA kullanılarak arazinin veya nesnelerin örtüşen görüntülerinin sistematik şekilde yakalandığı, ölçülen alanın doğru bir üç boyutlu rekonstrüksiyon ve haritalamasının yapılmasını sağlayan planlı bir hava görevidir.”

Colomina, I., & Molina, P. (2014). Unmanned aerial systems for photogrammetry and remote sensing: A review. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 92, 79–97.

“In geospatial and photogrammetric contexts, a point is defined as a precise location in space with no dimension, representing a single position in a three-dimensional coordinate system; points serve as the fundamental elements in 3D modeling, point clouds, and spatial analysis.”

“Coğrafi ve fotogrametri bağlamında, nokta, boyutsuz ve uzaydaki tek bir konumu temsil eden kesin bir konum olarak tanımlanır; noktalar, 3B modelleme, nokta bulutları ve mekansal analizlerde temel unsurlar olarak hizmet eder.”

Luhmann, T., Robson, S., Kyle, S., & Boehm, J. (2013). Close-Range Photogrammetry: Principles, Methods and Applications (2nd ed.). De Gruyter.

“In geospatial and photogrammetric contexts, a line is defined as a one-dimensional geometric object connecting two or more points, representing linear features such as roads, boundaries, or edges of structures; lines are fundamental elements in vector-based spatial analysis and 3D modeling.”

“Coğrafi ve fotogrametri bağlamında, çizgi, iki veya daha fazla noktayı birleştiren tek boyutlu bir geometrik nesne olarak tanımlanır; yollar, sınırlar veya yapıların kenarları gibi doğrusal özellikleri temsil eder. Çizgiler, vektör tabanlı mekansal analizler ve 3B modellemede temel unsurlardır.”

Luhmann, T., Robson, S., Kyle, S., & Boehm, J. (2013). Close-Range Photogrammetry: Principles, Methods and Applications (2nd ed.). De Gruyter.